Hoe ontsnappen we aan de ‘male gaze’?

Filmrecensie: Teenage Sex & Death at Camp Miasma

Beeld door Julia Roeselers

Afgelopen zomer kwam de nieuwe film van Jane Schoenbrun uit, genaamd Teenage Sex and Death at Camp Miasma. Deze film lijkt op het eerste gezicht misschien niet meer dan een licht hysterische, campy-queer slasherparodie. Niets is echter minder waar! Er wordt absoluut veel lol gehad met extravagante beeldtaal en de satirische weergaven van de horrorclichés zoals de ‘final girl.’ Maar er wordt ook een serieuze poging gedaan om (non-)heteronormatieve lust te onderzoeken. Let op: In deze bespreking van de film zullen spoilers zitten!

Het is de 3^e film die volledig door Schoenbrun zelf is geschreven en geregisseerd. In 2024 boekte hen ook al groot succes met de indie-horror hit I Saw the TV Glow. Al het werk van Schoenbrun gaat over thema’s rondom queerness en transidentiteit. Zo werd I Saw the TV Glow veelal geprezen om de herkenbare en overtuigende weergave van de ervaringen van transpersonen. Ook Camp Miasma onderzoekt thema’s rondom queer- en transidentiteit. Schoenbrun’s werk blijft echter niet onbekritiseerd. Diens films worden vaak omschreven als moeilijk om naar te kijken.

La petite mort op zomerkamp
De hoofdpersoon van de film is een jonge filmregisseur die Kris Williams heet. Ze wordt ingehuurd om een reboot van de Camp Miasma-filmfranchise te regisseren. In het universum van de film was de Camp Miasma-serie een langlopende reeks slasherfilms. Hoewel de eerste film een hit was, nam de populariteit snel af en werd elk vervolgdeel slechter en slechter. In de films gaan tieners elke zomer op zomerkamp naar Camp Miasma. Op dit kamp komen ze op verschillende manieren aan hun einde, door toedoen van de terugkerende slechterik van de franchise genaamd Little Death.

Kris is een beginnende filmmaker die zichzelf serieus lijkt te nemen. Toch heeft ze ingestemd met het regisseren van de reboot. Dit deed ze omdat, naar eigen zeggen, de eerste Camp Miasma-film de reden is geweest dat ze filmmaker wilde worden. Aangezien de eerste installatie van de Miasima-reeks zo belangrijk voor Kris was, besluit die om de hoofdrolspeelster van de eerste film op te zoeken en te interviewen. En om misschien een poging te wagen om haar te overtuigen om in de reboot te spelen

De hoofdrolspeelster van de eerste film, genaamd Billy, was een one-hit-wonder. Na haar rol in Camp Miasma heeft ze nooit meer een andere grote rol gehad en verdween ze al snel. In de film blijkt dat de plek waar ze naartoe verdween de set van de Camp Miasma films is. Billy woont dus in het kamp waar Camp Miasma zich afspeelde en is opgenomen. Als Kris bij Billy op bezoek is, wordt al snel duidelijk dat Kris niet alleen op professioneel vlak is beïnvloed door de eerste Camp Miasma-film, maar dat ook haar seksuele ontwaking te danken is aan de rol die Billy speelde in deze film.

Kris geeft toe aan Billy dat de enige manier waarop ze seksuele bevrediging kan bereiken is door zichzelf voor te stellen dat zij het meisje is dat door Billy wordt gespeeld in de Camp Miasma-films. Billy vertelt Kris dat ze in deze rol verkracht werd door haar tegenspeler. Ze vertelt dat haar manier om hiermee om te gaan is, zich voor te stellen dat Little Death echt bestaat en echt iedereen (inclusief haarzelf) zal vermoorden in Camp Miasma. Als Billy een seksuele handeling uitvoert, ziet ze zichzelf altijd vanuit het perspectief van Little Death. Dit culmineert in een reeks scènes waarin Kris haar seksualiteit en verlangens omarmd door zelf een variant van Billy’s rol in de Camp Miasma film te spelen. Kris is nu zelf de ‘final girl’ en ziet zichzelf ook door de ogen van Little Death. Opeens is ze te zien in een nietsverhullend singlet en een klein onderbroekje, terwijl ze het bos doorrent en achtervolgd wordt door Little Death. (Wiens naam overigens nu toepasselijker blijkt te zijn dan ooit, aangezien het een Engelse vertaling is van de Franse benaming voor een orgasme) Kris durft, met de ondersteuning en aanmoediging van Billy, op dit moment voor het eerst haar eigen orgasme na te jagen.

Reclaiming ‘the male gaze’
Het is precies het moment dat voor mij de film zo interessant maakt. Kris diens vervreemding van diens eigen lichaam en verlangens wordt door veel kijkers en critici als herkenbaar aangemerkt en wordt vergelijkbaar gevonden met de seksuele ervaringen van transpersonen. Ik denk dat Kris’ vervreemding van diens verlangens breder kan worden getrokken dan alleen de seksuele ervaring van transpersonen. Vrouwen, in de breedste zin van het woord, worden namelijk structureel aangeleerd om zich niet begerend op te stellen. Film is in de moderne maatschappij misschien wel een van de meest gangbare media waardoor de seksuele verlangens van vrouwen worden gesocialiseerd. In klassieke films worden vrouwen keer op keer neergezet als partner, ook wel aanhangsel, van de mannelijke protagonist. Ze zijn bijvoorbeeld mooi maar weten het zelf niet, of ze zijn welwillend maar niet wulps. Wat ze in elk scenario delen is hun afhankelijkheid van de man in het verhaal.

Hoewel het van genre tot genre uiteenloopt welk archetype van de vrouw wordt neergezet, bestaat er binnen de film in het algemeen zoiets als de ‘male gaze.’ Dit begrip werd door Laura Mulvey geïntroduceerd in 1975 vanuit de psychoanalyse. Dit fenomeen houdt in dat vrijwel elke vrouw die in een film een rol speelt altijd vanuit een mannelijk perspectief werd bedacht, geschreven, gefilmd en gemonteerd. Ze werd dus altijd alleen maar door de man gezien, en zo kijkt de kijker van de film ook door een mannelijke blik naar de vrouwen in deze films. Hoewel films inmiddels ook door vrouwen worden geschreven en geregisseerd, en ook de inhoud feministischer lijkt te worden, blijft de male gaze nog altijd hardnekkig aanwezig. (Zoals bijvoorbeeld in Poor Things)

In Teenage Sex and Death at Camp Miasma is het precies deze ‘male gaze’ die expliciet benoemd en op de hak genomen wordt. Het feit dat Billy en Kris allebei omschrijven dat ze buiten zichzelf moeten treden om een seksuele climax te kunnen bereiken, symboliseert de internalisering van de ‘male gaze’ die voor veel vrouwen herkenbaar is. Dat Kris dan richting het einde opeens in het bos verschijnt in niets anders dan een doorschijnend topje en een kleine onderbroek is dus ook een duidelijke verwijzing naar hoe de vrouwelijke rollen er door de mannelijke blik uitzien. Namelijk sexy en hulpeloos.

Schoenbrun weet de ervaring van het worden geobjectificeerd door de mannelijke blik erg goed in diens film te vatten. De vraag die echter moet worden opgeworpen is of we in deze film ook aan de male gaze voorbij kunnen komen. Met de eindscène van de film, wanneer Kris en Billy bij het tankstation staan en Kris stelt dat Little Death atlijd terugkomt, weet Schoenbrun goed duidelijk te maken dat we de male gaze allemaal zien voor wat die is: namelijk een filmcliché. Maar dat neemt niet weg dat het filmcliché wel opnieuw is vertolkt en op een satirische manier in stand wordt gehouden.

Het is aan de kijker om te besluiten of die zich geëmancipeerd voelt door de ‘final girl’ zelf bezit te laten nemen van haar eigen seksualisering, en door haar queer te maken of niet. Ook al is het in de film Kris die zichzelf seksualiseert en doet ze dat niet voor de ogen van een man, blijft ze wel een conventioneel aantrekkelijke vrouw. Daarnaast is ze uitgedost in een outfit die volgens patriarchale standaarden aantrekkelijk is. Als twee vrouwen in een relatie met elkaar patriarchale schoonheidsstandaarden en hulpeloosheid blijven nabootsen, vraag ik me af of die relatie wel zo non-heteronormatief is als initieel misschien wordt gedacht. Tegelijkertijd is het feit dat ik dit artikel schrijf een onmiskenbare bevestiging van het succes dat Camp Miasma boekt met het bevragen van de ‘male gaze.’ Misschien is het aan ons zelf om daar nu aan voorbij te gaan.

Steun LOVER!
LOVER draait uitsluitend op vrijwilligers en donaties. Help ons door een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier. 

Meer LOVER? Volg ons op X, Instagram, LinkedIn en Facebook.