Termen die alleen bestaan door kolonialisme (en die wij nog steeds gebruiken)

Wat taal doet met ons wereldbeeld

2 september Beeld door Ilse Groot Nuelend

Kolonialisme en onze westerse blik hebben invloed op hoe we de wereld zien. Nog steeds hanteren we termen om bepaalde landen en mensen aan te duiden. Meestal zijn deze denigrerend. Het is de hoogste tijd om ons vocabulaire aan te passen.

Eerste-, tweede- of derdewereldland
De aanduiding van werelddelen als eerste-, tweede- of derdewereldland zijn tijdens de Koude Oorlog ontstaan. Ze werden gebruikt om landen in te delen in drie groepen op basis van hun politieke en economische banden met de Verenigde Staten of de Sovjet-Unie. De eerste wereldlanden waren landen met een kapitalistische economie, geleid door de Verenigde Staten en hun bondgenoten. De tweede wereldlanden waren landen met een communistische of socialistische economie, geleid door de Sovjet-Unie en China. De derde wereldlanden waren de landen die niet kozen voor een van beide. Dit waren vaak arme landen. Na de val van de Sovjet-Unie in 1991 verdween die politieke betekenis. De term ‘derde wereld’ bleef echter bestaan en wordt nu gebruikt in de betekenis van arme landen of ‘ontwikkelingslanden’. Die benaming impliceert dat de betreffende landen arm of zelfs inferieur zijn.

Hoe ironisch. Veel voormalige koloniale mogendheden in West-Europa en Noord-Amerika hebben hun huidige welvaart mede te danken aan de eeuwenlange exploitatie, roofbouw en aan oneerlijke handel. Denk aan grondstoffen, arbeid en kapitaal in gebieden in Azië, Afrika en Latijns-Amerika. Als dit nooit was gebeurd, hadden Azië, Afrika en Latijns-Amerika een welvarende economie gehad en waren zíj? waarschijnlijk nu de eerstewereldlanden geweest.

Expat/Expatriate
De term 'expat' of 'expatriate' betekent letterlijk iemand die uit een ander land komt. Inmiddels heeft het vrijwel uitsluitend betrekking op een ‘immigrant’ met een westers paspoort. Wanneer een Duitse naar Marokko verhuist, dan is zij een ‘expat’ genoemd. Wanneer een Marrokaanse naar Duitsland verhuist, dan is zij een ‘immigrante’. Het verschil tussen de twee woorden zit in de duur en de intentie van het verblijf. Een expat woont en werkt tijdelijk in het buitenland. Een immigrant verhuist permanent naar een ander land om zich daar voorgoed te vestigen. Duidelijk, toch? Maar waarom hoor je zelden over ‘Franse, Duitse, Nederlandse, Amerikaanse immigranten’ of ‘Marokkaanse, Congolese, Indonesische expats’? Waar je vandaag komt, bepaalt hoe er naar je wordt gekeken. Een expat wordt over het algemeen gezien als een hoogopgeleide, westerse professional, terwijl een immigrant over het algemeen wordt gezien als een ‘gelukszoeker’. Dus ook al ben je een hoogopgeleide professional uit Zuid-Afrika, dan zul je waarschijnlijk meer beschouwd worden als een immigrant dan als een expat.

Gelukszoeker
In het nieuws en de politiek wordt de term 'gelukszoeker' vaak ingezet als label voor migranten of asielzoekers. Dit stigma suggereert dat deze mensen geen echte vluchtelingen zijn, maar enkel weggaan uit hun eigen land om te profiteren van de welvaart van een ander land. Maar zijn we niet allemaal gelukszoekers? Iedereen wil een vrij en veilig bestaan. Waarom verwijten we sommige mensen als zij een vrijer en veiliger bestaan opzoeken? Vraag jezelf eens af: als er totaal geen toekomstperspectief meer is in je eigen land, zou je blijven? Of zou je de gok wagen en je kansen zoeken in een land waar wellicht wél een toekomst op te bouwen valt?

Midden-Oosten
Het Midden-Oosten is het midden-oosten... van wat eigenlijk? Blijkbaar ten opzichte van Europa, als middelpunt van de wereld. De term is geïntroduceerd tijdens de Britse koloniale tijd en is gebaseerd op een Europees wereldbeeld. Tot op de dag van vandaag is de term nog steeds in zwang om te verwijzen naar het zuidwesten van Azië en het noordelijke deel van Afrika. Betere termen om te verwijzen naar deze werelddelen zouden Zuidwest-Azië en Noord-Afrika zijn, omdat deze de werkelijke aardrijkskundige locaties plek beschrijven.

Ontwikkelingsland
In ontwikkeling naar wat? Om meer te lijken op het westen? Want het westen is de norm? Vóór de kolonisatie had het oosten een bloeiende welvaart. Vooral Azië, Zuidwest-Azië en Noord-Afrika behoorden tot de rijkste en economisch meest dominante regio’s ter wereld. Historici zoals Angus Maddison toonden aan dat China en India de afgelopen twee millennia samen ruim de helft van het wereldwijde BBP opleverden. Hun welvaart was gebaseerd op hoogontwikkelde landbouw, bloeiende handelsnetwerken en superieure industriële technologie, zoals textiel en porselein. Nu worden bijna alle landen in Noord-Afrika en Zuidwest-Azië gezien als ontwikkelingslanden. Door kolonialisme zijn ze uitgebuit en bestolen van hun welvaart. Het westen is stinkend rijk geworden met bronnen uit het oosten en hebben heel lang niks teruggegeven. Nu heten ze ‘ontwikkelingslanden’. In ontwikkeling om net zoals het westen te worden, want het westen is ‘het voorbeeld’ en ‘het perfecte plaatje’ van de wereld. Een omgekeerde wereld.

Taal doet meer dan je denkt. Het schetst onbewust je mening over of blik op de wereld, en dat wereldbeeld mag wat bewuster worden. Dat begint al door bepaalde woorden te veranderen of helemaal niet meer te gebruiken. Het is een stukje respect voor de werelddelen pre-kolonialisme.

Steun LOVER!
LOVER draait uitsluitend op vrijwilligers en donaties. Wil je dat Nederlands oudste feministische tijdschrift blijft bestaan? Help ons door een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier.