Vergeten Vrouwen #5 2026
Socialiste, feministe en activiste Helen Keller verdient méér dan memes en merch
Helen Keller Beeld door Susan Kraakman
Geniale, heldhaftige en excellerende vrouwen zijn van alle tijden. Ze zijn echter genegeerd, bestolen of simpelweg uit de annalen weggeschreven. Met de reeks Vergeten Vrouwen draagt LOVER bij aan het eerherstel dat ze verdienen. In deze editie: de doofblinde Helen Keller die een internationaal bekende schrijfster en activiste werd.
Helen Keller (1880-1968) werd geboren in Tuscumbia, Alabama (VS). Toen ze één jaar oud was, werd ze getroffen door een ziekte die haar doofblind maakte. In haar eerste jaren beschrijven haar ouders haar als onhandelbaar. Dat verandert wanneer privélerares Anne Sullivan van blindeninstituut Perkins haar onderwijst in vingerspellen, braille en tactiel liplezen. Als eerste doofblinde persoon op een universiteit studeerde ze cum laude af in liberal arts aan het Radcliffe College.
Keller publiceerde honderden artikelen en essays, en schreef veertien boeken. Haar memoire The Story of My Life (1903) kwam al uit tijdens haar studie. Hierna volgden onder meer The World I Live In (1908), The Song of the Stone Wall (1910) en Out of the Dark (1914). Haar verdere leven stond in het teken van de politiek, als lobbyiste, fondsenwerver, en publiek figuur. Vanaf 1946 tourde ze elf jaar over de wereld om overheden te inspireren en motiveren tot het bouwen van scholen voor doofblinde kinderen. Ze bleef haar hele leven politiek actief en stierf uiteindelijk op 1 juni 1968.
Beperkt narratief
Over Helen Keller zijn talloze artikelen, boeken, en canons te vinden. In haar geboorteplaats staat haar beeltenis op sleutelhangers, koffiebekers, waterflessen, postzegels en T-shirts. Er vinden ook Helen Keller-festivals en Helen Keller-autoshows plaats. In de serie Inspiring Women is er zelfs een Helen Keller-barbiepop.
Maar er knaagt iets aan de beschrijvingen en verschijningen van Helen Keller. In het overgrote deel wordt ze benaderd vanuit ‘het medische model van de beperking’ in plaats van ‘het sociale model van de beperking’. Het medische model beschouwt een beperking als een defect in het lichaam of de geest. Ofwel: de mens zonder een beperking is de norm. In dit denken is een beperking iets wat is ‘op te lossen’ door genoeg therapie of medische behandeling. Bij het sociale model staat de omgeving centraal: de beperking bestaat niet door de functiebeperking, maar door alle vormen van ontoegankelijkheid in de samenleving.
De verhalen over Keller zijn geschreven vanuit het medische model. Telkens weer is te lezen hoe Keller haar beperking ‘overwon’ om te laten zien ‘dat ze het kan’. De focus op hoe ze heeft leren communiceren, is daar het meest kenmerkende voorbeeld van. Het veelzijdige aanpassingsvermogen van een mens wordt hierin omgebogen tot een individuele, ‘inspirerende’ overwinning.
Ook in Nederland verschijnen dit soort beperkte verhalen, bijvoorbeeld in dit artikel uit 2020 dat strooit met inspirerende quotes. Daarbij is het genre ‘Helen Keller quotes’ een interessante uithoek van het internet die riekt naar zelfoptimalisatie en neoliberaal gedachtegoed. “Alone we can do so little, together we can do so much”. Dat is makkelijk praten voor mensen zonder functiebeperking.
Spottende memes
En daar stopt het niet. Tot op de dag van vandaag is Keller voer voor spottende opmerkingen en memes over doven, blinden en vrouwen. De Amerikaanse cartoonserie Family Guy gebruikt Keller wel zes keer als format voor denigrerende grappen over mensen met een lichamelijke beperking. De meest opmerkelijke vondst is de ‘trend op TikTok, waarbij jongeren vraagtekens plaatsen bij haar beperking. Een doofblind iemand kan toch niet zó succesvol/politiek/bekend raken?
Hoe komt het dat Helen Kellers nalatenschap zo verscheurd is tussen TikTok-complottheorieën, inspiratie-porno en een daadwerkelijk geëngageerde carrière? Kim Nielsen bespreekt dit in haar boek The Radical lives of Helen Keller (2022). Ze beschrijft de Keller uit ons collectieve geheugen als verrassend apolitiek en neutraal. Keller was juist radicaal, gecompliceerd, en antikapitalistisch. Aan het begin van de twintigste eeuw affilieerde ze zich immers met de socialistische beweging. In 1916 sloot ze zich aan bij de radicale Industrial Workers of the World, omdat ze de socialistische partij zelf ‘te traag’ vond. In haar langdurige inzet voor de klassenstrijd spitste ze zich toe op de rechten voor blinden en slechtzienden.
De grootste boosdoener in het collectieve narratief over Keller is het theaterstuk, de drie verfilmingen en het boek The Miracle Worker. Deze bekendste vertolking van Kellers leven schetst haar als een ‘dierlijk en ongecontroleerd kind dat op miraculeuze wijze weet te transformeren’. Volgens Nielsen is dit een verhaal van ‘beschaving en menselijkheid’ geworden voor het grote publiek. Ook de grappen en memes schrijft ze toe aan dit narratief. Om een ‘Helen Keller-grap’ te begrijpen moet je immers weten wat ze allemaal heeft overwonnen.
Blinde vlek
Zelf zie ik nog een andere tendens in de verhalen over blinde en slechtziende mensen in de geschiedenis. Wanneer zij succesvol zijn, vergeten we op slag dat ze blind zijn: de visuele beperking wordt bijzaak. Van Stevie Wonder tot Leonhard Euler en Harriet Tubman. Het verhaal gaat ofwel de overwinning van de beperking of lijkt deze te vergeten. Bij Helen Keller zien we overduidelijk de eerste. Ik durf te stellen dat we haar beperking niet hadden kunnen vergeten, omdat dan haar politieke gelaagdheid de boventoon zou voeren. Maud Rowell beschrijft in Blind Spot dat we als samenleving te weinig kennis hebben van de geleefde ervaring van blinde en slechtziende mensen om er gepast mee om te gaan: zicht is immers het meest dominante zintuig in ons leven. De uitdaging is om hierin een gebalanceerd narratief te creëren dat de beperking inzichtelijk maakt zonder dat het de enige focus wordt.
Helen Keller is in ons collectieve geheugen een vrouw die haar beperking ‘overwon’. Ze verdient echter erkenning voor haar inzet voor socialisme, feminisme en de rechten van mensen met een beperking. Het wordt tijd om de oppervlakkige grappen en clichématige quotes achter ons te laten en de radicale levens van Helen Keller te omarmen.
Over de auteur
Nathan Douenburg is een interdisciplinaire onderzoeker met een focus op techniek, design en maatschappij. Hij schrijft over uiteenlopende onderwerpen, van bakkerijgeschiedenis tot de representatie van het koloniale verleden in de Efteling. Op dit moment doet hij vanuit zijn eigen studio vraagteken design onderzoek naar de vormgeving van producten voor blinden en slechtzienden.
Steun LOVER!
LOVER draait uitsluitend op vrijwilligers en donaties. Wil je dat het oudste Nederlandse feministische tijdschrift blijft bestaan? Help ons met een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier.