Hoe verzet gevierd kan worden

Het belang van rechtvaardige journalistiek op het OneWorld Festival 2026

Universe with Earth Sun Moon and Stars door Casper Luyken 1712

Afgelopen zondag 4 oktober vond in Amsterdam het OneWorld Festival plaats. Met als thema ‘Vier Verzet!’ Het onafhankelijke journalistieke platform OneWorld bestond dit jaar 15 jaar en pakte de viering van zijn/het jubileum groots aan: met een festival. De line-up was doorspekt met grote internationale namen zoals Omar Barghouti, Ta-Nehisi Coatesen Gloria Wekker. Daarnaast werd ook het nationale Nederlandse journalistieke landschap vertegenwoordigd door sprekers zoals Naeeda Aurangzeb, Nadia Bouras, Chris Julien en Sylvana Simons. Als enige black-owned journalistieke platform van Nederland heeft OneWorld een bijzonder waardevolle bijeenkomst georganiseerd om het belang van rechtvaardige (in plaats van “neutrale”) journalistiek te benadrukken.

Met de eerste iteratie van het festival vond ook de eerste OneWorld-lezing plaats, gegeven door Gloria Wekker. Tien jaar na de publicatie van haar werk Witte Onschuld (2016) blijft haar boodschap onverminderd relevant, al dan niet relevanter.  In een medialandschap dat steeds verder lijkt te polariseren en waarin steeds vaker een beroep wordt gedaan op een ‘wij’ versus ‘zij’-gevoel, is een bewustwording van de invloed van de onderliggende koloniale tendensen en geschiedenis hiervan broodnodig. In haar lezing zette Wekker uiteen hoe diepgeworteld de historische ontwikkeling van het racisme nog steeds is in de Nederlandse samenleving, aan de hand van een aantal vignetten. Waarbij ze bijvoorbeeld benoemde hoe het beeld van de ‘ander’ als vijand altijd heeft bestaan en altijd in verandering is geweest. Waar het direct na de Tweede Wereldoorlog in het publieke debat veel ging over de problematiek rondom de zogenaamd mislukte integratie van Indonesische Nederlanders, ging hetzelfde debat later over Nederlanders met een Marokkaanse migratieachtergrond.

Witte Onschuld houdt aan

De belangrijkste conclusie van Wekker’s lezing was dat hoewel de onderwerpen van het publieke debat veranderen, de onderliggende racistische structuren dit niet doen. Een waardevolle uitbreiding van Wekker in haar OneWorld-lezing op haar conclusie van Witte Onschuld is dat er nog te weinig aandacht is voor de invloed van het apartheidsdenken. In Witte Onschuld houdt Wekker Nederland een spiegel voor, met als doel meer bewustzijn te creëren over de doorwerking van het koloniale verleden van Nederland. In haar lezing tijdens het OneWorld-festival voegde Wekker hieraan toe dat het niet alleen latente koloniale structuren zijn die in het publieke debat terug te vinden zijn, maar dat ook (de Nederlandse uitvinding!) van het apartheidsdenken een doorwerking blijft hebben in de structurering van het publieke debat. Juist een platform als OneWorld is in staat om deze onderliggende structuren van systematisch racisme blootleggen.

Op deze bevinding van Wekker sloot Ta-Nehisi Coates naadloos aan. In een interviewgesprek met de hoofdredacteur Seada Nourhussen reflecteerde Coates op zijn eigen journalistieke praktijk aan de hand van zijn nieuwste boek The Message. (2024) Hij schreef dit boek naar aanleiding van één van zijn vorige essays uit 2014 genaamd The Case for Reparations. In dit vorige boek riep Coates op tot reparaties voor het slavernijverleden, hierbij haalde hij de schuldbetalingen van Duitsland aan Israël na de Tweede Wereldoorlog aan als voorbeeld van wat voor vorm succesvolle reparaties kunnen aannemen. Op het gebruik van dit voorbeeld kwam felle kritiek van verschillende kanten. De kern van deze kritiek was dat de totstandkoming van Israël niets anders is dan het voortzetten van een Europees koloniaal project, en dat dit project tot genocidale zionistische acties heeft geleid. En dus dat de Duitse steun aan Israël ook aan deze genocide heeft bijgedragen. Naar aanleiding van deze kritiek is Coates zelf naar Palestina afgereisd.

Zijn belangrijkste inzichten op basis van deze reis waren, afgezien van de gruwelijkheden van de genocide die daar wordt gepleegd, dat de Amerikaanse media haar volk structureel bedriegt en voorliegt. Rondom het onderwerp Israël en de genocide in Palestina is er volgens Coates geen enkele grote media-outlet in Amerika die hierover waarheidsgetrouw bericht geeft. Zionistische apartheidslogica heeft het publieke debat in Amerika volledig doordrenkt, met behulp van zogenaamde ‘onafhankelijke media’ die aan ‘neutrale’ verslaglegging zouden doen. Hij observeert dat de genocide in Palestina zelfs volledig door de Amerikaanse overheid wordt gefinancierd en gefaciliteerd. In plaats van als voorbeeld te kunnen dienen voor succesvolle reparaties, meent Coates dat er in het bestaan van Israël juist een doorwerking is van het systematische racisme dat de Amerikaanse samenleving sinds de afschaffing (en daarvoor ook al) van de slavernij heeft getekend.

Het Nederlandse medialandschap

Of deze analyse van het Amerikaanse medialandschap van toepassing is op het Nederlandse medialandschap, valt nog te bezien. Met Wekkers OneWorld-lezing in het achterhoofd valt het echter niet te ontkennen valt dat de apartheidslogica waar Israël in haar staatsvorming gebruik van maakt, ook in het Nederlandse publieke debat terug te vinden is — al dan niet in mindere mate. Voor een analyse van een stukje het Nederlandse medialandschap was het panelgesprek met Naeeda Aurangzeb, Nadia Bouras, Chris Julien en Sylvana Simons een waardevolle toevoeging aan het festival. Alle vier schrijven  columns,  onder andere voor OneWorld. In hun gesprek werd, naast andere onderwerpen, uitvoerig gesproken over de rol van de columnist en de column in het moderne Nederlandse medialandschap.

Een observatie die tijdens het gesprek werd besproken is die van de toenemende zwaarte die tegenwoordig in de media aan de mening wordt toegekend. In talkshows zitten tegenwoordig opiniemakers tegenover experts, waarbij hun mening over een onderwerp even zwaar wordt gewogen als de feitelijke kennis van een expert over datzelfde onderwerp. Hoewel dit problematisch is, valt het niet te ontkennen dat de stukken door columnisten vaak het meest gelezen worden. Juist deze opiniemakers hebben ook de macht om belangrijke onderwerpen te agenderen, misschien wel meer macht dan experts. Ze kunnen dus niet zonder elkaar: expert & columnist en feit & mening. In een samenleving waarin de hoeveelheid informatie alleen maar toeneemt, wordt het duiden van deze overvloed aan informatie alleen maar belangrijker.

Juist in deze tijden is een festival zoals georganiseerd door OneWorld van groot belang, juist om ons vertrouwen in de media niet te verliezen maar nadrukkelijk te bespreken en besluiten wat we verlangen van de media die we consumeren. Zoals Gloria Wekker in haar rede ook aan het publiek meegaf, is misschien wel de belangrijkste boodschap dat moedeloosheid geen optie is. Zolang er onrecht, in al haar verschillende vormen, in de wereld bestaat, moet daar strijd tegen worden gevoerd.

Steun LOVER!
LOVER draait uitsluitend op vrijwilligers en donaties. Wil je dat Nederlands oudste feministische tijdschrift blijft bestaan? Help ons door een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier.