Lekker feministisch ´yes´ zeggen

Hoe verhouden huwelijkstradities zich tot het huidige feminisme?

Beeld door Hannah Vonk

Een van mijn guilty pleasures is het programma Say yes to the dress. En dan het liefst de Amerikaanse versie waarbij alle ouders 1 miljoen opzij hebben gelegd voor de perfecte jurk en alle zure tantes of vriendinnen meegaan naar de winkel. De bruidegom heeft hier verder niets over te zeggen. Witte jurken die lijken op een glinsterende cupcake of een ontplofte duif. Niets is te gek. Maar is er ook feminisme te vinden tussen deze sprookjesjurken? 

Of eerder, was dat altijd al zo? Mijn oma moest trouwen van haar vader toen ze 20 jaar en ongepland zwanger was. Zij kijkt zeker niet naar trouwen alsof het een sprookje is. Haar huwelijk hield twee jaar stand, omdat ze simpelweg niet verliefd waren. Daarnaast moest ze een kind combineren met haar studie en was ze zich druk aan het afzetten tegen de opvoeding van haar ouders. 

De trouwdag zelf was ook meer een ‘moetje’ dan iets waar ze al jaren over droomde, een totaal ander beeld dan de gemiddelde Say yes to the dress-bruid. In de jaren 70 met de opkomende vrouwenemancipatie was er niet echt tijd om te dromen over een bruiloft, maar was de prioriteit voor welke kwesties je vandaag en morgen op zou komen. 

Traditionele gang van zaken 
Het is natuurlijk nog steeds niet voor iedereen een droombeeld, maar voor de meeste vrouwen spreekt het toch zeker tot de verbeelding. Lekker scrollen op het internet en opzoek naar de perfecte schoenen, jurk en accessoires. Voor je het weet staat alle inspiratie in een apart Pinterest bord gestructureerd klaar. De mannen daarentegen zouden zich alleen bezighouden met de muziek en de trouwauto. Erg typisch. De vrouwen hebben het voor het grootste deel voor het zeggen als het gaat om de dag zelf. 

De oorsprong van het westerse huwelijk heeft veel minder te maken met de wensen van de bruid en romantiek. Feitelijk gezien bestaat een huwelijk uit twee mensen die een contract met elkaar sluiten om de toekomst veilig te stellen. Voor in hoeverre dat kan. Zo staat er bijvoorbeeld op papier dat beide partijen zorgdragen voor (toekomstige) kinderen en is er vastgelegd hoe de bezittingen zijn verdeeld. 

Na het vastleggen van het contract, begint het plannen van de bruiloft. Bij de daadwerkelijke bruiloft zijn er meerdere tradities die een hele andere gebruiksreden hebben dan waarom ze nu worden ingezet. Denk bijvoorbeeld aan het weggeven van de bruid. De bruid wordt door iemand, vaak de vader, begeleidt naar het altaar en 'overgedragen' aan de huwelijkspartner. In veel culturen werd de dochter namelijk gezien als het bezit van de vader. De dochter werd dan 'overgedragen' in ruil voor geld, land of andere handelswaren. 

Of neem de getuigen. Sinds 1563 moeten er getuigen en een priester bij een huwelijk aanwezig zijn. De reden daarvoor is dat de verloofden in die tijd te veel vrijheid hadden om een huwelijk te voltrekken. Zo konden ze stiekem trouwens als de families het niet wilde hebben of kon een man snel met een vrouw trouwen om haar te overtuigen om seks te hebben. Daarna kon de man het huwelijk direct ontkennen, omdat er toch niemand anders bij was. 

De felicitaties voor het bruidspaar na de ceremonie heeft van oudsher een bepaalde volgorde. De bruid werd eerst gefeliciteerd, vervolgens de bruidegom en daarna de ouders van het paar. Waar de volgorde vandaan komt, is niet helemaal duidelijk, maar het kan voortkomen uit de druk op de vrouw om een man te vinden. Dat die druk hoog was, is te zien in de traditie boeket gooien. In de middeleeuwen stond de bruidsjurk voor vruchtbaarheid en een helpende hand in het vinden van een man. Daarom probeerden vrouwelijke gasten na de ceremonie een stuk van de jurk af te scheuren als geluksvoorwerp. De bruid gooide dan met het trouwboeket als afleidingsmanoeuvre. 

Hoe huwelijkstradities uit andere culturen zich verhouden tot de huidige feministische tijdsgeest, is een interessant vraagstuk voor een geschreven serie. In dit artikel wordt er gefocust op de westerse/Nederlandse huwelijkstradities.

Ritueel van de paringsdans 
Het is nog steeds populair om samen in het huwelijksbootje te treden, maar de hoeveelheid huwelijken daalt al sinds 1970. Vanaf 1998 werd het mogelijk om je relatie formeel vast te leggen in geregistreerd partnerschap. Steeds meer mensen kiezen deze optie boven een huwelijk.  Waarom heeft het sprookjeshuwelijk dan toch nog een bepaalde magie om zich heen? 

Volgens bioloog Patrick van Veen zijn we heel gevoelig voor rituelen. "In de ochtend fluiten de vogels je bijna je nest uit, want ze willen elkaar verleiden. Dat is geritualiseerd gedrag. Bij mensen is het huwelijk vergelijkbaar met zo'n paringsdans." 

Uit een onderzoek van Trustoo en iVOX blijkt dat ons gevoel voor traditie het wint van het idee dat trouwen ouderwets is. Zo vindt 81% van de Nederlanders een bruiloft een mooie traditie en vindt 26% het te ouderwets. Uit het onderzoek valt wel op dat Nederlanders heel verdeeld zijn over het volgen van oude tradities. De helft zou bijvoorbeeld zeker een witte bruidsjurk willen, maar de andere helft niet. Hetzelfde geldt voor een band of een dj, een zittend buffet of foodtrucks en een fotograaf of een fotobooth. 

Waar is de feminist?
De vorm van een bruiloft is dus zo fluïde, dat je de feminist niet kan vinden in de keuzes voor een bruiloft. Maar misschien wel in de weg ernaartoe. Volgens auteur en cabaretier Deborah Frances-White is de bruiloft per definitie feministisch, omdat de bruid onbeschaamd haar wensen najaagt. "Alle andere dagen gaan over onderwerping aan mannen, het behagen van anderen, de eisen van kinderen en onbeschofte collega's die de vrouw onderbreken. Dan is deze dag, deze ruimte en deze jurk helemaal van haar." 

Volgens onderzoeker Patricia Arend mag de keuzevrijheid dan wel feministisch zijn, maar presenteren de oude tradities de vrouw nog steeds als object van de man. "Bij het altaar worden gesluierde vrouwen gepresenteerd als een pakket van puurheid en vrouwelijke schoonheid dat door de bruidegom op de huwelijksnacht wordt uitgepakt. Stel je voor dat de bruid vooraan wacht tot een gesluierde bruidegom naar haar toe wordt geleid." 

De bruiloft bestaat dus uit ontiegelijk veel keuzes en komt zeker voort uit een deels vrouwonvriendelijk tijd. Dan kunnen we ons afvragen wat en/of die onderdanigheid naar de man wordt aangehouden in 2026. Houdt onze behoefte aan traditie een niet-feministische tijd vast of hebben we juist zoveel keuzevrijheid dat al het gedachtengoed moderniseert? Zoals mijn oma vanuit principe trouwde in een groene hippie jurk, zijn er nu steeds meer vrouwen die bij Say yes to the dress hun grote witte dromen werkelijkheid maken. Is dat dan feministisch 'yes' zeggen? Een ding is zeker, in 2026, mag je lekker zelf kiezen hoe jij Yes wil zeggen to the dress. 

Steun LOVER! 
LOVER draait sinds de start in 1974 volledig op vrijwilligers en donaties. Wil je dat een van Nederlands oudste feministische tijdschriften blijft bestaan? Help ons door een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier.