Baas in eigen buik: bemoeienis en bangmakerij

Dolle Mina's en progressieve vrouwen protesteren in Utrecht tegen nieuwe Arbortuswet - Rob Mierenet, Nationaal Archief
Dolle Mina's en progressieve vrouwen protesteren in Utrecht tegen nieuwe Arbortuswet - Rob Mierenet, Nationaal Archief
Gabriela Spraakman (redacteur)

Met belangstelling wacht ik het besluit van de Tweede Kamer af over het afschaffen van de wettelijke bedenktijd bij abortus. Een besluit wat tot op de dag van vandaag door voornamelijk christelijke partijen wordt tegengehouden. Dankzij de motie op initiatief van voormalig-Tweede Kamerlid Pia Dijkstra (D66) staat het onderwerp weer op de agenda en hakt de Tweede Kamer volgende week de knoop door. Ondanks dat het ernaar uitziet dat deze wettelijke bedenktijd bij abortus inderdaad zal worden afgeschaft, blijf ik mij afvragen waarom dit überhaupt nog  een politiek en maatschappelijk vraagstuk is.
Hoeveel tijd hebben we in Nederland nog nodig voordat we inzien dat een zwanger persoon prima in staat is om zonder opgelegde bedenktijd te beslissen de zwangerschap wel of niet te voldragen? Wanneer trekken we dit recht op zelfbeschikking eindelijk los van elke vorm van religie? En wat is er in vredesnaam nodig om abortus uit het Wetboek van strafrecht te verwijderen? 


De feiten
Atria, het Kennisinstituut voor Emancipatie en Vrouwengeschiedenis, zet de feiten op een rij:
Al vanaf de jaren ‘70 wordt er gestreden om abortus te legaliseren in Nederland. Dankzij de Dolle Mina’s en hun standvastigheid kwam er in 1984 eindelijk een aanpassing op de wet. Abortus werd legaal, op basis van de volgende voorwaarden: de ingreep mag alleen worden verricht in daartoe bestemde klinieken of ziekenhuizen, er geldt een wachttijd van 5 dagen en niemand kan verplicht worden aan abortus mee te werken. Ofwel, sinds 1984 zijn we in Nederland van mening dat een persoon die zwanger is niet in staat is om het besluit tot abortus weloverwogen te nemen. Iets waar zelfs de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zich tien jaar geleden al over uit liet: “De bepaling verlaagt de vrouw tot een persoon die niet in staat is autonoom over haar eigen leven te beslissen.” Ook het Rutgers, Expertisecentrum Seksualiteit, is van mening dat de wettelijke bedenktijd afgeschaft dient te worden. 

Politieke bemoeienis
Het CDA, de SGP, de ChristenUnie en ook Forum voor Democratie zijn tegen het afschaffen van de wettelijke bedenktijd van vijf dagen. “Het geeft de vrouw de tijd om tot de beste oplossing voor haar situatie te kiezen”, aldus het CDA. De ChristenUnie is bij voorbaat tegen abortus en de SGP hoopt op “bezinning” tijdens de wettelijke bedenktijd. Forum voor Democratie doet niet voor hen onder, want zij stellen voor “om vrouwen die abortus willen (bij een ongewilde maar verder normale zwangerschap) verplicht naar de echoscopie van hun foetus te kijken.” Deze partijen onderstrepen allemaal de bevinding van de WHO, namelijk dat er sprake is van betutteling en bemoeienis van het hoogste niveau. Zonder de wettelijke bedenktijd staat een zwanger persoon immers niets in de weg om alsnog vijf of meer dagen na te denken over de keuze voor abortus. De wettelijke bedenktijd kan daarnaast voor onnodig leed zorgen, blijkt onder andere uit de verhalen van Fabiënne en Sophie in Trouw. Emotioneel leed, omdat de verplichte bedenktijd ertoe leidt dat iemand nog langer ongevraagd met de zwangerschap moet rondlopen. Maar denk ook aan het medische leed, als de verplichte bedenktijd ertoe leidt dat de soort behandeling moet worden aangepast en hierdoor meer lichamelijke klachten zal veroorzaken.
Vanuit CDA, de SGP en de ChristenUnie zijn er ook bezwaren op religieuze gronden. “Ieder mens is door God geschapen en is vanaf het meest prille begin van het leven door Hem geliefd en bemind. Ongeboren leven kan niet voor zichzelf spreken, dat moeten wij doen”, zegt de ChristenUnie. En, niet geheel verrassend, de SGP ziet elk menselijk leven als een geschenk van God, wat men niet kapot mag maken, want dat is “een slag in Zijn gezicht.” Ik vraag mij af in hoeverre dit rijmt met artikel 6 van ons wetboek, de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging. Als we in Nederland zelf mogen bepalen of en in wat we geloven, waarom staan de christelijke partijen, uit naam van hun geloof, dan al zo lang in de weg om de wettelijke bedenktijd bij abortus af te schaffen? De bijbel spreekt zich namelijk niet letterlijk uit tegen abortus en hooguit op basis van eigen interpretatie valt te concluderen van wel.

Christelijke intimidatie
Tim Hofman besteedde eind vorig jaar in zijn programma BOOS aandacht aan demonstranten bij abortusklinieken, die veelal ook uit naam van het christelijk geloof bezoekers van abortusklinieken intimideren. Bezoekers worden steeds vaker door hen opgewacht en uitgemaakt voor moordenaar, geconfronteerd met bloedige posters of met verwensingen naar de hel. De bijbelse woorden “Heb uw naaste lief” zijn ver te zoeken. De Bovengrondse en het Humanistisch Verbond zagen zich in 2020 daarom genoodzaakt om een buddysysteem op te starten: mensen die met bezoekers meegaan naar de kliniek om hen te beschermen en te steunen. Ook de bufferzones zijn een initiatief van het Humanistisch Verbond: zones rond abortusklinieken waar men niet mag demonstreren.
Hofman gaat in gesprek met de directeur van de christelijke organisatie Schreeuw Om Leven, Arthur Alderliesten. Zorgwekkend, hoe ook hier het patriarchaat zegeviert en er een man aan het hoofd van een tafel zit om zich in te zetten tegen het zelfbeschikkingsrecht van zwangere personen. Voor Alderliesten staat het belang van goede zorg voorop en valt abortus daar niet onder. Dat zijn stichting zich verschuilt achter uitkomsten van onderzoeken die verricht zijn door partijen die bij voorbaat tegen abortus zijn, ontkent hij. Zo ook de instructies die Schreeuw Om Leven op haar website geeft hoe de AbortusPilRemmer (APR) te verkrijgen. Een pil die nb. door de medische wetenschap wordt afgeraden. Alderliesten veegt feit na feit achteloos van tafel. Deze ontwijkende houding roept spontane allergie op, diplomatie is hem op het lijf geschreven. Hofman heeft ter afsluiting een team meegenomen: tien vrouwen die een abortus hebben gehad en hier openlijk voor uit komen voor de camera van BOOS. Allen voorzien van een oorkonde die ze Alderliesten overhandigen, met daarop de tekst ‘Jij jouw geloof, ik mijn baarmoeder.’ Het schampere lachje van Alderliesten tegenover de daadkrachtige woorden van deze vrouwen is een groot contrast: “Mijn lichaam is mijn keuze, dank u wel.” “Kunt u hier over nadenken?”  “Stop met foute informatie alstublieft.” Alle vrouwen kijken Alderliesten recht in de ogen aan en het ongemak is van zijn gezicht af te lezen. “Wij zijn nog steeds trotse vrouwen en wij mogen er zijn en er is geen reden om daarvoor te staan”, spreekt een van de vrouwen dapper en vooral zelfverzekerd uit. Alderliesten zijn les? “Dat er ook vrouwen zijn die weloverwogen de keuze maken.” Tenenkrommend. 

Bangmakerij
Huis van Belle, een website die tienermeiden wil “empoweren door hen te vertellen hoe mooi ze gemaakt zijn door hun Schepper en hen helpen het beste uit zichzelf te halen” heeft ook twee artikelen op haar website over het onderwerp ‘abortus.’ Een verhaal van Mariska, die zwanger raakt doordat ze wordt misbruikt door een kennis van haar familie. En een algemeen artikel met informatie, genaamd ‘Wat nu? Ik ben zwanger en dat was niet de bedoeling.’ Na het lezen van beide artikelen vraag ik mij af wat in vredesnaam het doel ervan is, aangezien de objectiviteit ver te zoeken is. Het verhaal van Mariska gaat over de tijd terug willen draaien na haar abortus, een schuldgevoel ervaren, het gemis van het kindje en “dat ik mijn eigen baby heb laten doden. Ik voelde me schuldig en waardeloos. Ik voelde mijzelf een hele slechte moeder.” Ze heeft zelfs nagedacht over het beëindigen van haar leven. De enige troost die nog enigszins uit het artikel valt te halen, is dat Mariska hulp is gaan zoeken in haar omgeving en deze hulp haar er bovenop heeft geholpen. En ze was gewoon nog welkom bij God, want “God vraagt geen perfecte mensen.”
In het tweede artikel lees ik: “Veel meiden denken vaak aan abortus als enige optie. In Nederland mag je je zwangerschap afbreken tot 24 weken, dat heet abortus. Dit is niet alleen een medische ingrijpen in je lichaam, maar het is ook iets heel emotioneels en dit kan je ook lang met je mee dragen. Dit proces ga je niet alleen in, maar er wordt altijd hulp ingeschakeld. Een maatschappelijk werker denkt dan bijvoorbeeld met je mee, en helpt je om alles op een rijtje te zetten.” Als ik de link aanklik over de hulp die altijd wordt ingeschakeld, kom ik uit op de website van Siriz, een opvolger van de Vereniging ter bescherming van het ongeboren kind (VBOK). Laatstgenoemde is nog altijd een financieel supporter van Siriz, met 40.000 leden en donateurs. Siriz meldt bij haar meest gestelde vragen ongeacht de keuze om een zwangerschap te beëindigen of voldragen, altijd onvoorwaardelijke steun te bieden. Klik ik echter het keuzemenu bovenaan hun website aan, dan zie  ik maar liefst tien opties die vertellen hoe nu verder te gaan als er wordt gekozen voor het voldragen van de zwangerschap. Alleenstaand en vraagtekens over je toekomst? Siriz helpt je de zwangerschap te accepteren en met jou vooruit te kijken naar het moederschap. Studerende en onbedoeld zwanger? Geen zorgen. Hier bestaan financiële tegemoetkomingen voor. Maak wel je studie af want dat is ook goed voor de toekomst van je baby. Heb je geen beschikking over eigen woonruimte? Opnieuw no panic on the titanic, je kunt altijd kiezen voor begeleid wonen of een leef-/leerhuis. Stuk voor stuk weet Siriz elk argument wat kan bijdragen aan een keuze voor abortus, te weerleggen. Natuurlijk hebben zij ook informatie over een abortus an sich, maar het valt me op dat de ervaringsverhalen van Femke, Emily en Marianne opnieuw een negatieve lading hebben en vooral ontmoedigend zijn om daadwerkelijk voor abortus te kiezen.

Tegengeluiden
Is het dan de bedoeling dat we abortus aanmoedigen? Nee, absoluut niet. Een abortus is enkel een medische ingreep en het is belachelijk dat deze ingreep anders wordt gezien en anders wordt behandeld, door een bedenktijd op te leggen.
In 2010 heb ik zelf de keuze gemaakt voor abortus. Deze keuze maakte ik door te kijken naar de feiten van mijn leven: daar paste geen kind in. Ik wilde daarnaast niet zwanger zijn, ik wilde de verantwoordelijkheid die een kind met zich meebrengt niet en al helemaal niet de levenslange verbintenis. Mijn keuze voor abortus was met andere woorden een weloverwogen keuze waar ik heel goed over had nagedacht. Maar hoe sterk ik ook in mijn schoenen stond, ook ik ervoer de verplichte bedenktijd als zwaar en ongemakkelijk. Ik had mijn keuze immers gemaakt en ik wilde van de zwangerschap af. Het voelde af en toe zelfs alsof ik moest nadenken over een misdaad die ik van plan was te begaan. De dag van de ingreep zelf was ik kalm en nog altijd zeker van mijn zaak en na afloop voelde ik mij ontzettend opgelucht. Heb ik er ooit nog aan gedacht hoe mijn leven was gelopen als ik deze keuze niet had gemaakt? Ja. Heel vaak. Maar ik ben tot op de dag van vandaag dankbaar dat ik deze keuze kon maken. Ik begrijp heel goed, dat er personen zijn die pijn en verdriet ervaren en die spijt hebben achteraf. Dat moet afschuwelijk zijn. Ik gun hen alle hulp die zij nodig hebben en een luisterend oor vol begrip en volledig vrij van oordeel. Hun verhalen mogen echter geen middel zijn om een middeleeuwse achterban te laten beslissen voor een ander. En hoe vaker ik zie dat deze verhalen daar wel voor worden ingezet, des te meer ik de neiging voel de virtuele longen uit mijn lijf te schreeuwen. Mijn verhaal is namelijk anders. En er zijn nog meer andere verhalen, die dankzij het Humanistisch Verbond een tegengeluid vormen op de website Open Over Abortus

Dat we in Nederland een overheid hebben die debatteert of zwangere personen wettelijk gezien in staat mogen worden gesteld om zonder bedenktijd voor abortus te kiezen, blijft om te janken. Die bemoeienis en bangmakerij moeten daarom stoppen, ongeacht of ze voortkomen uit politieke, religieuze of andere principiële overwegingen. Hopelijk is ons kabinet zich hiervan bewust en wordt de verplichte bedenktijd volgende week na zevenendertig jaar eindelijk afgeschaft.

Steun LOVER!
LOVER draait uitsluitend op vrijwilligers en donaties. Wil je dat Nederlands oudste feministische tijdschrift blijft bestaan? Help ons door een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier

Meer LOVER? Volg ons op TwitterInstagramLinkedIn en Facebook.