#Dikke10Plus

Urzula, Cyrelle en Ashanti door Mona van den Berg
Urzula, Cyrelle en Ashanti door Mona van den Berg
Gabriela Spraakman (redacteur)

De eerste maand van het nieuwe jaar zit er bijna op en het gaat links en rechts nog steeds over goede voornemens. Met name over het eeuwenoude voornemen om af te vallen: meer sporten, een gezonder voedingspatroon aanhouden, het volgen van een streng dieet. Ieder maakt hierin een eigen keuze, met een eigen doel voor ogen. Jammer dat het allesbehalve ieder voor zich is. Er is namelijk een groep in de maatschappij die, juist aan het begin van elk nieuw jaar, nóg meer dan gebruikelijk ongevraagd en ongenuanceerd wordt voorzien van commentaren, adviezen, opgetrokken wenkbrauwen en vragende ogen: de groep dikke mensen. Blijkbaar is ons uiterlijk hier een vrijbrief voor. Drie lezeressen van magazine Vriendin vertellen over hun ervaringen met kwetsende en harde uitspraken en journaliste en schrijfster Tatjana Almuli schreef er vorig jaar zelfs een boek over, genaamd ‘Knap voor een dik meisje.’
Fotograaf Mona van den Berg is het eveneens zat en trekt met haar project #’Dikke10Plus minstens zo hard aan de bel. Ik sprak met Mona over haar beweegredenen voor #Dikke10Plus, haar eigen ervaringen als voorheen dik persoon en haar visie op hoe fatshaming uit onze maatschappij kan verdwijnen. 

Mona van den Berg, recent nog genomineerd voor de Zilveren Camera 2021, is een activistische fotograaf met een groot gevoel voor rechtvaardigheid, waar ze op haar eigen website een toelichting over geeft. Haar project #Dikke10Plus komt ook uit dit gevoel voort: “Van media tot mode industrie, van huisarts tot sollicitatiegesprek; dikke mensen worden regelmatig benadeeld, bespot en veelal bestempeld als lui en ongezond. Fatshaming is nog steeds aan de orde van de dag en een vorm van uitsluiting die nog steeds geaccepteerd wordt in onze maatschappij. Dat MOET veranderen.” Met #Dikke10Plus wil Mona een statement tegen fatshaming maken. Haar doel? “Een boek met foto’s van meer dan 200 dikke vrouwen en non-binaire personen.” 

Het woord ‘dik’
Mona wil met #Dikke10Plus meer bereiken dan representatie van dikke vrouwen en non-binaire personen. Ook het stigma rond het woord ‘dik’ wil ze graag doorbreken. Tegenwoordig wordt het woord ‘dik’ in de media en door diverse kledinglijnen veelal vervangen door diverse ontwijkende Engelstalige termen zoals ‘curvy’ of ‘plus size.’ Kledingwinkel Mango heeft daarentegen Violeta by Mango, de lijn voor dikke personen, geschrapt en onder het mom van ‘we zijn allemaal Mango’ in de hoofdcollectie opgenomen en de matenrange uitgebreid tot maat 54. Het schrappen van zo een zgn. ‘plus size lijn’  moedigt Mona aan. Ze is groot voorstander van het beestje bij de naam noemen: “Die negatieve associatie met het woord ‘dik’, die is er gewoon nog steeds. Dik is gelijk aan lui, geen zelfdiscipline en allerlei andere negatieve associaties die eraan verbonden zijn. Dat zijn associaties die eigenlijk niet waar zijn en daar moeten we vanaf, vind ik. Door kleding voor dikke mensen via een aparte lijn uit te brengen, wordt gelijk weer onderscheid gemaakt dat zij onder een aparte categorie vallen, terwijl dik zijn juist als normaal moet worden gezien.”

saskia_low_res.jpg
Saskia
©Mona van den Berg

Naakte kwetsbaarheid
Op haar Instagramaccount zijn diverse foto’s te zien van mensen die reeds als model aan #Dikke10Plus hebben meegewerkt. Wat opvalt is de kracht die zij uitstralen, versterkt door het zwart-wit effect. Met trots en vertrouwen kijkt een aantal modellen in de lens. Andere modellen zijn vanaf de zijkant of de achterkant gefotografeerd, met duidelijk zicht op de talloze plooien en rollen van hun lichaam. Het ene model is gehuld in een zwarte body met kant, de ander in slechts een zwarte onderbroek. Ik merk dat ik de modellen stuk voor stuk bewonder en bijna jaloers ben op hun lef om zichzelf zo te laten vastleggen. Mijn eigen proces van zelfacceptatie van mijn lichaam is nog lang niet afgerond, ook al ben ik jaren geleden bijvoorbeeld gestopt met mezelf te verbergen in donkere, onopvallende kledingstukken. Ik heb nog steeds wat stappen te gaan en voel me doorgaans nog steeds afwijkend, niet voldoen aan de norm en zo nu en dan pijnlijk onzeker over mijn lichaam. Durfde ik het maar, half naakt en kwetsbaar voor een lens gaan staan, zonder schaamte voor mijn eigen lichaam. Daarom ben ik benieuwd of het lastig is geweest om modellen te vinden. Tot mijn grote verbazing lees ik in een interview met RTL Nieuws terug dat er maar liefst 150 mensen op Mona’s oproep voor #Dikke10Plus hebben gereageerd. “Ik denk dat het komt omdat er te weinig representatie is en vrouwen en non-binaire personen hier enorme behoefte aan hebben. Zowel om rolmodellen te zien maar ook om rolmodellen te creëren. Het is erg kwetsbaar en de meeste modellen ervaren het ook zo, want ze staan best wel bloot op de foto. Het was overigens helemaal niet mijn idee om het zo te doen; de vrouwen die ik heb gefotografeerd wilden dat juist heel graag. Echt om te laten zien ‘dit ben ik, in al mijn kracht en kwetsbaarheid.’ En het is nodig, want er zijn veel meer dikke mensen in de wereld dan dunne mensen. Ik vind het dus niet zo gek dat er zoveel mensen reageerden. Ik denk dat mijn toegankelijkheid heeft geholpen voor de modellen om zich uit te kleden. En dat gelijkwaardigheid een rol speelt. Met name de jongere generatie had er minder moeite mee, zij stonden vrijer in hun lijf. Daar draagt met name social media denk ik aan bij, de influencers die zich ‘body neutral’ profileren.” 

Invloed vanuit de media
Een vergelijking die ik maak tijdens mijn gesprek met Mona, is het verschil tussen hoe de maatschappij kijkt naar dikke personen en naar personen die roken. Het mag een algemeen bekend feit zijn dat roken ongezond is. Roken is echter, ondanks de stijgende prijzen voor een pakje sigaretten en toename van plekken waar men níet mag roken, meer sociaal geaccepteerd dan dik-zijn. Wanneer wordt een rokend persoon nageroepen, nagewezen of uitgelachen? Mona verwijt de media hierin een groot aandeel te hebben: “Ik denk dat het te maken heeft met het schoonheidsideaal wat door de media gecreëerd wordt. Dat heeft roken niet. Het schoonheidsideaal in de westerse wereld is ‘slank is mooi, slank is gezond, we moeten allemaal een strak lijf hebben om zo fit mogelijk te zijn.’ Wat de media ook creëert is de beeldvorming: als het een keer over dikke mensen gaat, dan is het een foto van iemand zonder hoofd met een hamburger in de hand! Dat werkt averechts en daardoor is er nog steeds een vorm van uitsluiting die we accepteren en waar we zelfs grappen over mogen maken. Ik kan mij daar echt druk om maken.”

gwendolyne_2_low_res.jpg
Gwendolyne
©Mona van den Berg

Herkenning
Ik ben blij dat Mona dit zo uitspreekt, want ook ik ben het zat. Juist nu, in die irritante, veel te lange eerste maand van het jaar waarin zoveel mensen het juist weer hebben over afvallen en gezonder leven. Vroeger liep ik weg. Daarna bleef ik staan en zette ik een fake glimlach op, ondertussen tot tien tellend en weer terug en mezelf afvragend wanneer het gespreksonderwerp eindelijk werd aangepast. Dit jaar heb ik mij voorgenomen er vaker wat over te zeggen. Het roept onzekerheid op, het kwetst, het raakt, het schuurt en het snijdt dwars door mij heen. Het voelt niet fijn. Het voelt niet veilig. Het voelt als een indirecte hint dat het ergens misschien wel heel verschrikkelijk moet zijn om mij te zijn en ik niet goed ben en mijzelf moet veranderen. Ik praat er met Mona over en ook zij herinnert zich situaties waarop op haar dik-zijn fel werd afgegeven: “Toen ik dik was, had ik dunne vriendinnen die dan over hun buikje gingen zeuren. Waarop ik zei: “Weet je wel hoe kwetsend dit is, tegenover mij? Want je zegt eigenlijk ‘jij bent niet goed.’ Dat zeg je eigenlijk. ‘Ik wil er echt niet zo uitzien als jij.” Ik vond dat echt heel beledigend. Dat vind ik echt…Dat doe je gewoon niet. Dat kun je niet maken.” 

Normalisering
Recent stond Mona in Vrouw Magazine en in dit interview herhaalde ze haar uitspraak: “Dik zijn moet normaal worden.” Het interview lokte een hoop reacties uit en ze heeft een hoop shit over zich heen gekregen, vertelt ze. “En, alleen maar van mannen. Witte mannen dan hè.” Deze afkeurende reacties van mannen bevestigen voor Mona hoe belangrijk het is dat haar boek foto’s bevat van dikke vrouwen en non-binaire personen. “Ik vind nog steeds, en dat wordt wel iets minder, dat het schoonheidsideaal meer geldt voor vrouwen dan voor mannen. Als mannen een dikke buik hebben, dan wordt er niet zo hysterisch op gereageerd als bij vrouwen. Het wordt wat lieflijker beoordeeld. Representatie is daarom zo ontzettend belangrijk. Ook in het onderwijs. Dat er voorbeelden zijn van dikke mensen en dáár de acceptatie dus al begint. En daarin heeft de media ook een grote rol, want als we het hebben over ‘curvy’ of ‘plus size’, dan gaat het uiteindelijk vaak over mensen die hooguit volslank zijn.” 
In de jeugdserie SpangaS: De Campus, van de KRO NCRV, zat eind vorig jaar een verhaallijn over fatshaming onder jongeren. Actrice Noël van Kleef zette een indrukwekkende prestatie neer als het personage Maxima, die onder invloed van haar gymdocent onzeker wordt over haar lichaam. Ze zoekt hulp bij een klasgenoot en spreekt haar gevoelens uit: “Ik voel me klein en groot tegelijk.” Haar klasgenoot besluit Maxima zonder twijfel te helpen, want “het is giftig gedrag.” Mona en ik zijn het erover eens hoe belangrijk het is dat een jeugdserie zoals Spangas: De Campus fatshaming ter sprake brengt. De serie draait al vanaf 2020 in het huidige format en Maxima is sindsdien al vanaf de eerste aflevering een hoofdpersonage. Ofwel, kijkers konden zich toen al met haar personage en haar lichaam identificeren, er was sprake van representatie. Pas in november 2021 werd haar lichaam het onderwerp van een verhaallijn. De serie laat vervolgens goed zien wat een paar woorden kunnen aanrichten: een toenemend negatief zelfbeeld, uithongeren, het ernstig overschrijden van eigen grenzen tijdens het sporten met flauwvallen tot gevolg. En dit allemaal om te willen voldoen aan een door anderen opgelegd ideaalbeeld. Uitgerekend in een levensfase waarin de gemiddelde jongere al worstelt met het eigen zelfbeeld en overspoeld wordt met invloeden vanuit met name diverse social media platformen. De verhaallijn maakte niet alleen oud zeer los bij Noël, ook ik herkende mij in de slopende onzekerheid en de dagelijkse worstelingen waar Maxima op den duur mee kampt. Ik voelde een vorm van opluchting zodra Maxima haar hart luchtte en dankzij steun van haar klasgenoot voor zichzelf opkwam.

Robyn_low_res.jpg
Robyn
©Mona van den Berg

Confronterend
Mona vraagt tijdens ons gesprek: “Wil je zelf op de foto?” Een vraag waar ik al bang voor was en al weken voor het interview over had nagedacht. Eigenlijk al zodra ik over #Dikke10Plus las. Ik deel mijn twijfels met Mona: “Ik zou het wel willen, misschien. Maar…er zitten foto’s bij waarvan ik bij voorbaat weet dat het een brug te ver is. En er zitten foto’s bij waarvan ik denk ‘dít zie ik mezelf wel doen.’ En heel eerlijk, dat zijn de foto’s die het minste verhullen van iemands lichaam. Hoe prachtig ik ze ook vind, ik zou nooit op mijn gemak met zo weinig kleding aan voor een camera kunnen staan.” Zelf geeft Mona aan dat ze zich vroeger niet dik voelde, totdat ze zichzelf op de foto zag. Dat bleek een confrontatie, ze had geïnternaliseerd dat dik zijn lelijk is. Dit zit heel diep en bleek tijdens #Dikke10Plus interessant om te onderzoeken. “Ik ben helaas zelf niet op de foto gegaan, waar ik nu wel spijt van heb. Ik weet nog dat de eerste vrouw binnenkwam en die kleedde zich om en ik dacht: “Oh dat is hetzelfde lichaam als ik heb. Jeetje wat fijn!” Ik voelde me gelijk heel erg op mijn gemak. Haar lichaam was nietsverhullend en ik voelde de herkenning. Toen bedacht ik hoe belangrijk die herkenning dus is, ik heb dat echt zelf ondervonden.”
Na het interview heb ik de foto’s op Mona’s social media kanalen nog diverse malen bekeken en ik kan haar vraag niet loslaten. Een definitief antwoord heb ik er ook nog niet op. Voor #Dikke10Plus is elke vorm van support welkom, want deze vorm van representatie moet er gewoon komen. De crowdfunding vind je daarom hier. Dik-zijn bestaat, dikke mensen bestaan. En het wordt hoog tijd dat dit eindelijk een keer sociaal geaccepteerd wordt. Fuck fatshaming. Op naar normalisatie. 

Steun LOVER!
LOVER draait uitsluitend op vrijwilligers en donaties. Wil je dat Nederlands oudste feministische tijdschrift blijft bestaan? Help ons door een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier
Meer LOVER? Volg ons op TwitterInstagramLinkedIn en Facebook.