La Petite Dernière

Niet kiezen, maar leren samenleven

La-petite-derniere via cineart

Wat als de verschillende delen van wie je bent elkaar niet uitsluiten, maar de wereld om je heen je wel dwingt te kiezen? Dit is het dilemma waar Fatima in de film La Petite Dernière een antwoord op probeert te vinden. Deze coming-of-agefilm van Hafsia Herzi schetst het leven van een Algerijns-Franse tiener die haar geaardheid ontdekt. Tegelijkertijd probeert ze haar plek te vinden tussen de sociale, culturele en religieuze verwachtingen die haar omringen.

La Petite Dernière (2025) is een esthetisch prachtige film, waarin energieke en emotionele scènes worden afgewisseld met stiltes die soms meer zeggen dan woorden. De film is gebaseerd op de gelijknamige roman van Fatima Daas uit 2020. In de buitenwijken van Parijs leren we Fatima kennen. Ze zit midden in haar laatste middelbare schooljaar. Fatima is eigenlijk alles wat haar omgeving van haar verwacht. Ze is een toegewijde moslima, haalt op school hoge cijfers en is een voorbeeldige dochter. Toch is al snel duidelijk dat er iets aan haar begint te knagen. Thema’s zoals liefde en seksualiteit worden in haar omgeving helemaal niet besproken. Nu ze wat ouder wordt, kan ze haar interesse in vrouwen niet meer onderdrukken.  Ze wil dit gevoel ontdekken en maakt een anoniem profiel aan op Tinder. Wij volgen haar terwijl ze op verschillende dates gaat. Al snel ontmoet ze Ji-Na, met wie ze uiteindelijk een eerste relatie krijgt. Ondertussen worstelt Fatima in stilte met de verwachtingen van haar familie. Maar ook met haar toewijding aan de islam en haar zoektocht naar zelfacceptatie. Kan Fatima volledig zichzelf zijn zonder één deel van zichzelf op te geven?

LET OP: Hieronder volgen mogelijke spoilers!

Liefde als geloofsvraag

Vanaf het moment dat ze Ji-Na ontmoet, verandert haar ervaring met daten behoorlijk. Voor Ji-Na had ze al enkele dates gehad. Ze koos er toen voor om haar echte identiteit niet te gebruiken. Ze noemde zichzelf Linda en zei dat ze Egyptisch was. Het voelt bijna alsof ze eerst op afstand de LHBTI+-gemeenschap wil observeren om te ontdekken of deze wereld veilig genoeg is. Vooral voordat ze zich er volledig aan blootgeeft.                                                                                                                                                                                                                      Met Ji-Na ging dat totaal anders. Van het begin af aan is Fatima eerlijk over wie ze is. Ze is niet langer het timide meisje dat vooral luistert, maar iemand die nu ook graag over zichzelf vertelt. Ze laat zich zien en uiteindelijk krijgen de twee een relatie. Haar liefde voor Ji-Na lijkt haar geloof niet te doen wankelen. Fatima lijkt haar verliefdheid eigenlijk zelfs met haar geloof te verweven. Pas wanneer Ji-Na niet meer in haar leven is, begint ook haar religieuze toewijding af te brokkelen. Ze trekt zich steeds verder terug, bidt niet meer en is thuis steeds afwezig.

De film presenteert liefde en religie niet als twee tegengestelde werelden waartussen Fatima moet kiezen. Het is niet haar verlangen naar Ji-Na dat haar geloof ondermijnt. Het verlies van die relatie confronteert haar opnieuw met de onzekerheid over wie ze is. Juist die verwevenheid maakt Fatima's zoektocht interessanter dan het bekende verhaal waarin seksuele ontdekking automatisch leidt tot een breuk met religie. Haar queerness staat hier niet tegenover haar geloof. Tegelijkertijd dwingt die haar om opnieuw te onderzoeken wat beide voor haar betekenen.

Wie mag Fatima zijn?

Door de film heen wordt duidelijk dat verschillende mensen verschillende verwachtingen van Fatima hebben. Haar ouders zien haar als een voorbeeldige dochter die hard studeert. Dit wekt soms irritatie bij haar zussen. Fatima heeft een goede band met haar zussen, maar zij wijzen haar vaak erop dat ze op andere gebieden niet aan het beeld van een ideale huisvrouw voldoet. Ze kan niet koken en kleedt zich bovendien niet bijzonder ‘vrouwelijk’.                                                                                                                                                                            Ook bij haar schoolvrienden is Fatima een andere versie van zichzelf. Ze is duidelijk ‘one of the boys’ en deelt veel van hun trekjes. Dat ze op vrouwen valt, lijkt binnen deze groep zelfs niet eens een optie. Dat verandert wanneer ze naar de universiteit gaat en terechtkomt in een meer diverse vriendengroep. Voor het eerst wordt haar queerness zichtbaar en herkend. Maar de film stelt daarmee ook een belangrijke vraag: is dat alles wat Fatima is?

Een fragment dat mij vooral is bijgebleven is de eindscène met haar moeder. Het lijkt erop dat Fatima overweegt om uit de kast te komen. Uiteindelijk krijgt ze het niet voor elkaar om zich uit te spreken over haar geaardheid. Haar moeder blijkt echter goed te hebben gemerkt dat Fatima zich de afgelopen tijd teruggetrokken heeft. Wanneer Fatima niets vertelt, laat haar moeder weten dat ze altijd naar haar toe kan komen wanneer ze daar klaar voor is. “Ik ben er altijd voor je.”                                                                                                                      Op zichzelf zou je die woorden kunnen zien als simpelweg een moeder die haar dochter steun aanbiedt. Maar juist wat daarna gebeurt, vond ik veelzeggend. Haar moeder komt terug met een cadeau, een nieuw voetbaltenue. Zonder dat haar moeder het expliciet uitspreekt, laat ze zien dat ze haar dochter ziet zoals ze is. De erkenning aan het einde is daarmee interessant, omdat ze laat zien dat zelfacceptatie niet alleen van binnenuit hoeft te komen. Er kan ook iets bevrijdends zitten in gezien worden door iemand van wie je dacht dat die je misschien nooit volledig zou begrijpen. Soms zegt een voetbaltenue meer dan een gesprek.

Niet kiezen, maar leren samenleven

Na het zien van La Petite Dernière bleef vooral één vraag bij me hangen. Wat vraagt deze film eigenlijk van ons als kijkers? Eerst lijkt het verhaal te suggereren dat Fatima uiteindelijk een keuze moet maken tussen haar geaardheid en haar geloof. Maar dat blijkt helemaal niet het punt te zijn dat de film wil maken. Waarom zouden we ervan uitgaan dat ze moet kiezen?                                                                             
Deze film is geen standaard coming-of-ageverhaal waarin de hoofdpersoon haar geaardheid ontdekt. En dat ze daardoor in conflict raakt met haar eerdere identiteit en die vervolgens achter zich laat om bevrijding te vinden. Fatima raakt  inderdaad in conflict met verschillende delen van zichzelf en begint te twijfelen aan alles wat ze dacht te weten. Maar in plaats van één deel van zichzelf af te wijzen, probeert ze opnieuw te onderhandelen over wie ze is.

Dat wordt mooi zichtbaar in de scène waarin Fatima naar de imam van haar lokale moskee gaat. Ze bevindt zich op dat moment in een dieptepunt en twijfelt aan haar toewijding aan het geloof. Ze vertelt hem over een vriendin die na een relatiebreuk met een vrouw afstand heeft genomen van haar geloof.
De reactie van de imam is niet volledig wat Fatima misschien had gehoopt. Hij maakt duidelijk dat een relatie met een vrouw, volgens zijn interpretatie van het geloof, niet wordt geaccepteerd. Tegelijkertijd veroordeelt hij die vriendin niet. Wanneer hij zegt: “In geen geval mag ze zich wanhopig of ontmoedigd voelen. Ze is niet minder moslim dan iemand die vijf keer per dag komt bidden,” geeft hij haar iets anders mee. Het idee dat haar twijfel haar niet minder gelovig maakt. Misschien is dat precies wat Fatima op dat moment nodig heeft. Niet de bevestiging dat alle delen van haar identiteit probleemloos met elkaar te verenigen zijn. Maar de erkenning dat ze geen enkel deel van zichzelf hoeft te verliezen om ruimte te maken voor een ander deel.

Steun LOVER!
LOVER draait sinds de start in 1974 volledig op vrijwilligers en donaties. Wil je dat een van Nederlands oudste feministische tijdschriften blijft bestaan? Help ons door een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier.